हे ई साहित्य प्रतिष्ठानवाले आहेत तरी कोण?


ई साहित्य प्रतिष्ठान गेल्या बारा वर्षांत उभं राहिलं. काही कवी आणि लेखक यांनी एकत्र येऊन स्थापन केलेलं. आधी मुख्यत्वे कवितासंग्रह. पण आता कथा कादंबरीपासून ज्ञानेश्वरी, तुकाराम गाथा आणि प्रवासवर्णनांपासून ते विनोदापर्यंत सर्व प्रकारचं साहित्य. अगदी काम्सूत्रसुद्धा. बालवाङ्मयाचा विशेष विभाग. महाराष्ट्रातल्या किल्ल्यांची इत्थंभूत माहिती देणारी सिरीज. गेल्या नऊ वर्षांत हजारभर पुस्तकांचं प्रकाशन आणि चार लाख वाचकांचं नेटवर्क उभं करण्यात त्यांना यश आलं आहे. यात साठहून अधिक देशांतले वाचक आहेत तसे महाराष्ट्रातल्या दुर्गम खेड्यापाड्यातले आणि भारतातल्या अन्य राज्यांतलेही आहेत. स्मार्ट फ़ोन्सच्या वाढत्या वापराबरोबर मोबाईलवर वाचता येतील अशा ई पुस्तकांची डिमांड वाढतच आहे. आणि ती पूर्ण करण्याचा आटोकाट प्रयत्न ई साहित्य प्रतिष्ठान करते. नवनवीन पुस्तके प्रकाशित करून. Android apps द्वारे सुद्धा यातील काही पुस्तके उपलब्ध आहेत. इथे वर्षाला सुमारे अर्धा कोटी पुस्तके मराठी वाचक डाऊनलोड करतात.

ई साहित्य प्रतिष्ठान हा बहुतांशी तरूण लेखक कवींचा ग्रुप. ईपुस्तक बनवण्याचे विविध प्रयोग त्यांनी केले. विषय, मांडणी आणि सजावट यांत नवनवीन तंत्रांचा विकास केला. आणि हे सर्व साध्या सोप्या पद्धतीने सामान्य नॉन-टेकी लोकांना समजेल अशा भाषेत नोंदले. लेखक आणि कवींना स्वतःची पुस्तके स्वतः बनवण्यासाठी ई साहित्य प्रतिष्ठान सर्व सहाय्य करते. ई पुस्तकं बनवण्याची शिबीरंही घेते. तेही विनामूल्य. उत्साही दर्जेदार लेखक ई साहित्य प्रतिष्ठानकडे आपले मौल्यवान पुस्तक ई वितरणासाठी सोपवतात. तेही कसलेही मूल्य न आकारता. पुढे ई साहित्य ते पुस्तक लाखों वाचकांपर्यंत पोहोचवते. तेही विनामूल्य. आणि हे वाचक या चळवळीत नवनवीन वाचकांना आणतात. रोज अक्षरशः शेकडोंच्या संख्येने. एखादे पुस्तक तर दहा लाखांच्यावर वाचकांपर्यंत जाते.

उदाहरणच द्यायचे तर ज्ञानेश्वरीचं घ्या. श्री विजय पांढरे हे महाराष्ट्राचे माजी चिफ़ इंजिनियर. नाशिक मधल्या मेरी या संस्थेचे प्रिंसिपल. आणि महाराष्ट्राच्या धरणांचे क्वालिटी व सेफ़टी यांची तपासणी करणारे अधिकारी. (सिंचन घॊटाळा बाहेर काढण्याचे त्यांचे प्रयत्न माहित असतीलच) त्यांनी संत ज्ञानेश्वरांच्या अमृतानुभव, ज्ञानेश्वरी, चांगदेव पासष्टी आदी ग्रंथांचे एकविसाव्या शतकातल्या मराठीत रुपांतर केले. दहा वर्षांपुर्वी. ही पुस्तके जगभरात जावीत अशी त्यांची इच्छा होती. त्यांनी त्यासाठी ई साहित्यची निवड केली. ज्ञानेश्वरीचा पहिला अध्याय प्रसारित झाला. आणि एखाद्या वादळासारखं हे अभियान देशोदेशी पसरत गेलं. न्युझीलंडच्या रेडियोवरून या ज्ञानेश्वरीचं पारायण झालं. जगभरातल्या अनेक शहरांतील बृहन्महाराष्ट्र मंडळांनी हे आपल्या सभासदांपर्यंत पोहोचवलं. प्रत्येक मराठी माणसाच्या डेस्कटॉपवर ज्ञानेश्वरी असावी असं एक अभियानच चाललं. कुठे ज्ञानेश्वरी. कुठे इंटरनेट. पण हे घडलं. प्रत्यक्ष घडलं.

ई साहित्य हा साहित्याचा वेगळा प्रकार नाही. हे साहित्याचं माध्यम आहे. पण ई साहित्य हे खालील पाच गुणांनी आजवरच्या साहित्याहून वेगळं ठरतं.

१) निर्मिती आणि प्रसाराचा अकल्पनीय वेग : साहित्य तयार असेल तर पुस्तक एका दिवसात बनतं आणि एका दिवसात दोन लाख लोकांपर्यंत पोहोचतं.

२) निर्मिती आणि वितरणाचा नाममात्र खर्च : दोन लाख वाचकांना पुस्तक देण्यासाठी साधारण दोन हजार रुपये खर्च येतो. म्हणजे एका वाचकामागे एक पैसा. त्यामुळे जास्तीत जास्त वाचकांत वाटायला काही विशेष कष्ट पडत नाहीत.

३) वाचकांच्या प्रतिक्रियांचा प्रचंड वेग आणि ओघ : ई मेल ने आलेल्या पुस्तकाला लगेचच विनासायास उत्तरही देता येतं. लेखकांना सूचना, स्पष्टवक्ते लोकांकडून महत्त्वाचा फ़ीडबॅक, स्तुती आणि शबासकी मिळत रहाते.

४) निर्मितीला चित्र वा ध्वनीच्या आधाराने अधिक सजवणं शक्य : छपाईचा खर्च नसल्यामुळे फ़ोटो आणि ऑडिओ यांचा मुक्त वापर करता येतो.

५) टिकाऊपण : एकदा ई साहित्य बनलं की ते नष्ट होण्याची शक्यता नाही. आज लिहीलेलं आणि पोस्ट केलेलं ई पुस्तक पाचशॆ हजार वर्षं तसंच राहण्याची शक्यता आहे. वारंवार आवृत्त्या काढाव्या लागत नाहीत.

जगभरातील वेगवेगळ्या वयोगटांतील, वेगवेगळ्या विचारांचे, आणि वेगवेगळ्या स्तरांतील वाचक आज ई साहित्यशी जोडले जात आहेत. यांत ग्रामीण आहेत तसे शहरी आणि विदेशी आहेत. उच्चशिक्षित आहेत तसे अल्पशिक्षित आहेत. धनी आहेत तसे विद्यार्थीही आहेत. esahity@gmail.com या मेल वर आपणही एक पत्र लिहून स्वतःला वाचक किंवा लेखक म्हणून नोंदवू शकता. www.esahity.com या वेबसाईटवर ई साहित्यची पुस्तकं विनामूल्य वाचू शकता.

ई साहित्य च्या मंडळींना आपल्या या कार्याचा अभिमान आहे. पण समाधान अजिबात नाही. मराठीत अशा किमान शंभर ग्रुप्सची गरज आहे असं ते मानतात. निदान एक टक्का लोक म्हणजे बारालाख वाचक तरी आपल्या या चळवळीत जुळावेत अशी त्यांची इच्छा आहे. आणि गांवोगांवी, जगभरातल्या प्रत्येक देशात आपले कार्यकर्ते असावेत हे त्यांचे स्वप्न आहे. तुमची त्यांना गरज आहे. मराठीत एक वाचन संस्कृती रुजवण्यासाठी. या. सामिल व्हा.